الشيخ محمد تقي بهجت

418

جامع المسائل ( فارسي )

تعدّد موضحه اگر به جنايت شخصى موضحه هاى متعدده مثلًا حاصل شد ، بين آنها فواصل بود ، براى هر موضحه پنج شتر است اگر چه مجموع ازيد از ديه نفس باشد . اگر در يك محل دو موضحه مثلًا وارد شد با فصل اندمال ، از يك جانى يا متعدد ، دو ديه موضحه ثابت است . اگر موضحه وارد شد ، پس از مدتى برء حاصل شد ، اظهر لزوم دفع ديه آن است چه اثرى از آن بماند يا نه . اگر دو موضحه در سر وارد شد پس از آن حاجز بين آن دو از باطن رفع شد و در باطن متصل شدند نه در ظاهر ، اظهر تعدد ديه است ؛ و اگر ما بين آنها در ظاهر متصل شد نه در باطن ، دو موضحه در دو طرف و يك غير موضحه در وسط است ، مگر آن كه با يك [ ضرب ] اين صورت عملى شد كه اتحاد موضحه خالى از وجه نيست . اختلاف مقادير عميقهء يك زخم و از اينجا ظاهر مىشود كه اگر يك جراحت ، مختلف باشد مقادير عمقيهء آن ، عبرت به بالغتر به عمق محل است ، مگر آن كه در دو عضو باشد كه ديه متعدد به تعدّد اسامى است اگر چه با يك ضرب عملى شود . جراحت با شكسته شدن استخوان ( هاشمه ) در « هاشمه » كه جراحت به شكسته شدن استخوان مىرسد ، ده شتر است ، با توزيع ديه كامله در خطأ محض بر چهار قسم يعنى دو بنت مخاض و دو ابن لبون و سه بنت لبون و سه حِقّه ، و در شبه عمد بر سه قسم يعنى سه بنت لبون و سه حِقّه و چهار خلف . و قصاص در اين شجّه نيست . و موضوع حكم در اين قسم كسر است اگر چه عنوان ، شجّه است ، پس اگر كسر محقق شد بدون جرح ، حكم ثابت است . و در هاشمه قصاص نيست بر حسب مذكور در كتاب « قصاص » . اگر در هر كدام از دو موضحه ، هشم و شكستگى استخوان حاصل شد و در باطن متصل شد هشم ، اتحاد هشم ( مثل صورت اتصال در ظاهر هم ) خالى از رجحان نيست .